Średniowieczna kapsuła czasu, czyli nieinwazyjnych badań Nieszawy ciąg dalszy

Znajdujące się na polach pod Zamkiem Dybowskim w Toruniu pozostałości XV-wiecznej Nieszawy to prawdziwa średniowieczna kapsuła czasu. Archeolodzy do jej badań podchodzą z pełnym respektem i dlatego na razie stosują jedynie metody nieinwazyjne, które w żaden sposób nie szkodzą ukrytym pod ziemią resztkom miasta sprzed ponad 500 lat.

Nieszawa_rekonstrukcja

Wizja artystyczna dawnej Nieszawy. Rys. Aleksandra Mieczkowska

Choć o tym, że w XV w. naprzeciwko Torunia znajdowało się miasto Nieszawa, wiedziano od dawna, to dokładna lokalizacja tego miasta nie była znana. Wszystko zmieniło się w 2012 r., dzięki badaniom łódzkiego oddziału Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich współpracującego z firmą Prodigi z Warszawy. Dzięki zdjęciom lotniczym i badaniom geofizycznym naukowcom udało się zlokalizować resztki miasta.

Od tego czasu, dzięki zastosowaniu nowoczesnych, nieinwazyjnych metod prospekcji archeologicznej, badacze odkryli m.in. przypuszczalny zarys rynku, przebieg traktów komunikacyjnych i rozpoznali część układu urbanistycznego. Archeolodzy Piotr Wroniecki, Michał Pisz, Marcin Jaworski i Stanisław Rzeźnik wspierani przez geografa Szymona Domańskiego wrócili w sierpniu bieżącego roku na toruński Podgórz, by kontynuować badania zapomnianego, średniowiecznego miasta.

Historia Nieszawy wiąże się nieodłącznie z Zamkiem Dybowskim, zbudowanym przez Władysława Jagiełłę w pierwszej połowie XV w. naprzeciwko starego miasta Torunia, po drugiej stronie Wisły. Odkąd zainicjowano budowę zamku, na terenach wokół niego zaczęło koncentrować się osadnictwo – już w 1425 r. osada otrzymała prawa miejskie i od tej pory była nazywana Nową Nieszawą, Nieszawą lub Dybowem.

Nieszawa_2013

Pomiary pola magnetycznego (pierwszy plan) oraz podatności magnetycznej gleby sprzegniętej z pomiarem GPS RTK (dalszy plan)

Dzięki położeniu przy samej Wiśle miasto rozwijało się bardzo dynamicznie i szybko stało się poważną konkurencję dla sąsiedniego Torunia, położonego w Państwie Krzyżackim. Rosnące wpływy Nieszawy w handlu doprowadziły do napięć między Królestwem Polskim a Państwem Zakonnym. Konflikt toruńsko-nieszawski zakończył się zagładą polskiego miasta i to w dodatku za zgodą polskiego króla. W wojnie trzynastoletniej Toruń stanął po stronie polskiej i w zamian Kazimierz Jagiellończyk dał jego mieszkańcom przywilej nakazujący zburzenie konkurenta. Król równocześnie zadecydował o przeniesieniu Nieszawy o 32 km w górę Wisły. Tak zakończyły się dzieje średniowiecznego miasta pod Zamkiem Dybowskim.

– Z perspektywy badań archeologicznych, stanowisko utożsamiane ze średniowieczną Nieszawą jest unikatowe. Było to bardzo prężne, jak na owe czasy, XV-wieczne miasto, które funkcjonowało jedynie przez około 35 lat. Fakt, iż w czasach późniejszych tereny te nigdy nie były zabudowane, a obecnie użytkowane są w charakterze pól uprawnych sprawia, że mamy do czynienia z zamkniętym kontekstem, swoistą kapsułą czasu – tłumaczy wyjątkowość średniowiecznej Nieszawy archeolog Piotr Wroniecki.

Głównym celem obecnych prac archeologicznych na polach pod Zamkiem Dybowskim jest uchwycenie granic Nieszawy, by całe stanowisko mogło zostać wpisane do rejestru zabytków. – Dlatego prospekcję prowadzimy szerokopłaszczyznowo – badania z zastosowaniem metody magnetycznej mają objąć obszar minimum 12 ha. W ich trakcie spróbujemy wykryć północną pierzeję rynku oraz nadbrzeża, które mogą przypuszczalnie znajdować się na niedostępnych w zeszłym roku terenach – opowiada Piotr Wroniecki.

Nieszawa_termowizja

Zdjęcia termowizyjne wykonane ze zdalnie sterowanego drona

Zasięg średniowiecznego miasta może zostać zarysowany bądź to poprzez wykrycie anomalii świadczących o wyraźnych delimitacjach miejskich (w formie np. wałów, fos, itp) bądź – w przypadku braku takowych – może przybrać formę obszaru wokół osady pozbawionego anomalii utożsamianych z zabudową i przekształceniami urbanistycznymi. Zakończenie tych prac przewidziane jest na połowę września.

Zeszłoroczne badania zaowocowały stworzeniem trójwymiarowej rekonstrukcji przypuszczalnego wyglądu miasta. W tworzeniu wizualizacji badacze oparli się na źródłach historycznych i archeologicznych, oraz konsultacjach ze specjalistami z dziedziny archeologii średniowiecza z Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Łódzkiego.

– Otrzymany model ma charakter otwarty, zachęcający do dyskusji na temat domniemanego wyglądu XV-wiecznej Nieszawy w świetle analogii historycznych i dalszych odkryć archeologicznych. W tegorocznym projekcie znalazły się środki na rozbudowę rekonstrukcji w oparciu o odkrycia nowego sezonu, dzięki czemu model miasta może zostać wzbogacony o nowe elementy, takie jak nowo odkryte obiekty, przypuszczalny zasięg miasta czy konstrukcje nadbrzeża. Jest to jeden z elementów promocji oraz popularyzacji zarówno archeologii jak i samych metod nieinwazyjnych, mający na celu stworzenie powszechnie dostępnego i namacalnego efektu działań finansowanych przez MKiDN – tłumaczy Piotr Wroniecki.

Innym studyjnym projektem popularyzatorskim związanym z badaniami jest inicjatywa wyprodukowania filmu dokumentalnego na temat wspólnej historii Torunia i Nieszawy, dwóch rywalizujących miast, oraz samych badań. W chwili obecnej poszukiwani są sponsorzy realizacji tej produkcji. Przychylnie w kwestii wsparcia realizacji wypowiedziały się dotychczas władze Torunia oraz dzisiejszej Nieszawy. Niemniej badacze żywią nadzieję, iż może w bieżącym roku, bazując na osiągnięciach badań, możliwe będzie poczynienie kolejnych, wiążących ustaleń i pozyskanie sponsorów.

Samo odkrycie i rezultaty zeszłorocznego projektu były prezentowane na wielu konferencjach i spotkaniach, zarówno w Polsce, jak i za granicą. Jakość prowadzonych badań zyskała uznanie na międzynarodowej konferencji dotyczącej nieinwazyjnej prospekcji archeologicznej w Wiedniu, 10th International Conference on Archaeological Prospection 2013, gdzie grupa badaczy została wyróżniona nagrodą Best Paper Award Instytutu Ludwiga Boltzmanna za referat o badaniach nad średniowieczną Nieszawą.

Badania w 2012 i 2013 roku zostały dofinansowane przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w ramach programu Dziedzictwo kulturowe – Ochrona zabytków archeologicznych, realizowanego przez Narodowy Instytut Dziedzictwa. Projekt objęty jest patronatem honorowym burmistrza miasta Nieszawy, mgr Mariana Tołodzieckiego.

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 16, średnia ocen: 6,00 na 6)
Loading...