Przedrenesansowe relikty zamku w Kostrzynie nad Odrą

Fragmenty wież i innych elementów średniowiecznych fortyfikacji oraz ceglany tunel odkryli archeolodzy w Kostrzynie nad Odrą.

Kostrzyn

Rzut poziomy wykopu przy południowym narożniku zamku. Doskonale widać ceglany tunel. Fot. K. Socha

Badacze znaleźli również cześć zabytków pochodzących z muzeum Fryderyka Wielkiego, mieszczącego się przed II wojną światową na terenie zamku.

Zamek w Kostrzynie został wzniesiony w latach 40. XV wieku przez Zakon Krzyżacki, przy przeprawie przez Odrę. Późniejsze założenie zamku renesansowego wybudował w tym samym miejscu margrabia Jan Kostrzyński w latach 1535-1570. Na początku 1945 roku budowla została wskutek działań wojennych zrujnowana, a w 1969 roku rozebrana. Do dnia dzisiejszego zachowały się jedynie relikty budowli w partii przyziemia wraz z piwnicami.

Badania trwały od czerwca do listopada 2012 r. Przeprowadzili je archeolodzy z Muzeum Twierdzy Kostrzyn pod kierunkiem Krzysztofa Sochy. Ich wysiłki skupiły się na południowym narożniku zamku, gdzie, jak się okazało, zachowały się liczne relikty architektury z wielu okresów.

– Wśród nich do najciekawszych odkryć należy zaliczyć fragment wieży ośmiobocznej, pozostałości wieży narożnej, tzw. Weißkopf, prawdopodobnie fragment muru ograniczającego krzyżacki parcham, czyli pas ziemi między wałami oraz ceglany tunel – wylicza Krzysztof Socha.

Nieliczne fragmenty przedmiotów znalezione wokół konstrukcji pochodzą z okresu wczesnego średniowiecza. Zalegały tam głównie późniejsze szkło, ceramika, kafle czy kości zwierzęce. Ciekawostką okazały się liczne monety oraz tzw. gwoździe pamiątkowe zdobiące chorągiew Towarzystwa Powstańców i Wojaków z Łomnicy – było to stowarzyszenie skupiające weteranów Powstania Wielkopolskiego. Przedmioty te umieszczone były w Muzeum Fryderyka Wielkiego.

– Trudno stwierdzić, kiedy i w jaki sposób wielkopolska powstańcza chorągiew dostała się na kostrzyński zamek. Pewnym jest natomiast, że we wrześniu 1939 roku, gdy Niemcy uderzyli na Polskę, jednym z najbardziej poszukiwanych przez żołnierzy Wehrmachtu trofeów były sztandary polskich jednostek wojskowych. Dlatego też dla przeciętnego niemieckiego żołnierza, każda z chorągwi okazywała się godnym pożądania łupem. Być może właśnie w taki sposób łomnicka chorągiew znalazła się w Kostrzynie i do momentu zniszczenia zamku w 1945 r. stanowiła część ekspozycji muzealnej – mówi Socha.

Oprócz prac wykopaliskowych wykonano również badania architektoniczne. Prowadzili je prof. Tomasz Wujewski z Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz mgr arch. Joanna Styka-Lebioda. Sfinansowano je ze środków Lubuskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Ich wyniki dały odpowiedź dotyczącą funkcji oraz czasu powstania poszczególnych elementów konstrukcji murowanej. Najstarszym elementem odkrytym podczas badań jest mur ceglany wzniesiony w wątku wedyjskim – to charakterystyczne ułożenie cegieł znane z okresu średniowiecza.

– Prawdopodobnie jest to relikt dworu margrabiów wybudowanego w 1. ćwierci XIV wieku, którego ściana została wtórnie wykorzystana przy nowożytnej rozbudowie i przebudowie zamku. Hipoteza ta będzie weryfikowana podczas tegorocznego sezonu wykopaliskowego – opowiada Socha.

Natomiast wieża narożna przylegająca do muru wendyjskiego i muru południowo-wschodniego stanowiła element zewnętrznego parchamu zamku krzyżackiego.

– Najbardziej intrygującym odkryciem był ceglany tunel. W trakcie badań archeologicznych ustaliliśmy, iż na jego dnie spoczywają drewniane bele i deski. Pierwotnie wypełniały wnęki w bocznych ścianach – wyjaśnia archeolog.

Naukowcy przypuszczają, że podczas ostrzału twierdzy przez Rosjan w 1758 r. tunel został wyłączony z użytkowania. Zdaniem prof. T. Wujewskiego był zapewne elementem sieci wodociągowej i był związany z ujęciem wody i systemem osadników służącym do jej klarowania. Prawdopodobnie w ten sposób doprowadzono wodę na kostrzyński zamek.

Wyniki badań dendrochronologicznych przeprowadzonych przez prof. Tomasza Ważnego pozwalają sądzić, że tunel powstał w początkach XVI wieku, ale wykonane zostaną kolejne analizy. Badaniom poddano próbki drewna zalegające wewnątrz tunelu.

W nadchodzącym sezonie badania wykopaliskowe skupią się na rozpoznaniu budowli wzniesionej w wątku wendyjskim. Archeolodzy dokończą też badania tunelu. Po ich zakończeniu planowane jest jego udostępnienie dla ruchu turystycznego.

Tekst pochodzi z serwisu Nauka w Polsce

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 9, średnia ocen: 6,00 na 6)
Loading...