Tabliczka z nieznanym językiem

Gliniana tabliczka znaleziona w pałacu asyryjskiego gubernatora jest świadectwem etnicznego i kulturowego zróżnicowania starożytnego Bliskiego Wschodu.

Fragment tabliczki z Ziyaret Tepe z imionami w nieznanym języku. Zdjęcie na licencji Creative Commons. Autor John MacGinnis

Od 1997 r. archeolodzy badają ruiny starożytnego miasta w Ziyaret Tepe, które leży w południowo-wschodniej Turcji nad brzegami Tygrysu. Dotychczasowe znaleziska sugerują, że są to prawdopodobnie pozostałości asyryjskiego miasta Tuszan. Asyryjczycy zbudowali je na podbitych terenach, by chroniło północną granicę imperium.

Podczas badań odsłonięto między innymi pozostałości wielkiej budowli, którą badacze ostrożnie interpretują jako pałac gubernatora zbudowany przez króla Aszurnasirpala II (883-859 p.n.e.). W pomieszczeniu będącym prawdopodobnie salą tronową archeolodzy natrafili na zapisane pismem klinowym gliniane tabliczki, które przypadkowo wypaliły się podczas pożaru pałacu około 700 r. p.n.e. Dzięki temu zachowały się do naszych czasów.

Jedna z nich zawiera imiona kobiet, które były związane z pałacem i lokalną administracją asyryjską. Jej badaniami zajął się dr John MacGinnis z uniwersytetu w Cambridge. Udało mu się odczytać 59 ze 144 imion.

Ku wielkiemu zaskoczeniu badacza tylko jedno bądź dwa imiona są asyryjskie, kilka kolejnych jest w językach występujących w tym regionie takich jak luwijski i hurycki, ale znakomita większość imion pochodzi z nieznanego dotąd języka.

Badacze zastanawiali się, czy nie jest to mowa lokalnej ludności, czyli nieznany z zabytków pisemnych język szubryjski. Uważa się jednak, że był to dialekt języka huryckiego, a zagadkowe imiona ani trochę nie przypominają huryckich. Rozważano też wiele innych języków, ale nie dało to żadnych efektów. Analizy wskazują, że najprawdopodobniej jest to język jakiegoś ludu z gór Zagros (na obecnym pograniczy Iranu i Iraku), który Asyryjczycy przesiedlili na północną granicę państwa.

Tabliczka ta ukazuje nam więc Asyrię jako wieloetniczne imperium. Nie jest to oczywiście zaskoczenie. Od dawna wiemy, że Asyryjczycy podbijali inne ludy i przesiedlali je, by utrzymać w ryzach. Tabliczka zdradza nam jednak kolejny składnik tej imperialnej mieszanki.

Tabliczka jest też wspaniałym dowodem na to, że kulturowa globalizacja ma już tysiące lat. Od pewnego czasu pojawiają się alarmujące raporty o wymierających właśnie językach. Nie jest to jednak nowe zjawisko, bowiem języki wymierały już w starożytności. Wiele z nich nigdy nie doczekało się nawet pisma, co oznacza, że nie ma najmniejszych szans, by je odtworzyć, a nawet odnotować ich istnienie.

Jednym z największych „morderców” języków były właśnie wielkie imperia takie jak Asyria. Prowadzone przez władców tego państwa przesiedlenia powodowały wyrywanie różnych ludów z ich dotychczasowych ziem i mieszanie się ze sobą przedstawicieli wielu grup etnicznych. Ludzie ci musieli jakoś się porozumiewać. W Asyrii takim wspólnym językiem („lingua franca”) stał się aramejski. Co prawda semiccy Aramejczycy również byli jednym z ludów bitych i przesiedlanych przez asyryjskich władców, ale byli oni na tyle liczną grupą, że zaczęli kulturowo dominować na Bliskim Wschodzie.

Ogromną popularność aramejskiego docenili władcy perscy, którzy uczynili go językiem urzędowym swego imperium. W efekcie inne bliskowschodnie języki zeszły na drugi plan i sukcesywnie wymierały. Również w czasach rzymskich aramejski był podstawowym językiem regionu. Mówił nim np. Jezus. Jednak nic nie trwa wiecznie.

W VII w. n.e. narodziło się kolejne wielkie imperium – kalifat arabski. Na Bliskim Wschodzie upowszechnił się język arabski i aramejski stracił swoją pozycję. Obecnie jest on używany przez zaledwie około 500 tys. ludzi należących głównie do zanikających wspólnot bliskowschodnich chrześcijan. Jeszcze gorzej historia obeszła się z językiem asyryjskim, który zanikł wraz z imperium asyryjskim i nikt go nie używa od co najmniej 2500 lat.

Komunikat Uniwersytetu Cambridge.

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 15, średnia ocen: 6,00 na 6)
Loading...