Trwające wiele dekad zmniejszenie opadów deszczu przyczyniło się do zapaści cywilizacji Majów – przekonują na badacze z Meksyku i Wielkiej Brytanii w oparciu o najnowsze badania, które zaprezentowali w magazynie Science.
Dalsza część artykułu dostępna jest tylko dla subskrybentów
Jeśli posiadasz już konto, zaloguj się tutaj. Jeśli nie masz konta, zarejestruj się, a potem wróć tutaj, by opłacić abonament.
Musisz się zalogować, aby móc dodać komentarz.
Archeowieści to serwis prezentujący najnowsze odkrycia, badania i hipotezy dotyczące dziejów ludzkości i życia na Ziemi. Jego autor otrzymał tytuł Popularyzatora Nauki w konkursie PAP i MNiSW oraz przyznawaną przez SNAP nagrodę im. K. Dąbrowskiego
Starożytny skarb z Tel Megiddo (subskrypcja)
Archeolodzy o propozycjach zmian w prawie o ochronie zabytków
Żółw wielki jak samochód (subskrypcja)
Tabliczka z nieznanym językiem
Metale ziem rzadkich rozstrzygnęły archeologiczną zagadkę (subskrypcja)
Brąz i muszle, czyli skarb z Podbiela
Najstarsza sztuka naskalna Europy
Wspaniałe odkrycie, które obala mit o majańskim końcu świata
Cuda świata
Unikatowe stanowisko paleontologiczne spod Opoczna
Czy to grobowiec uczniów Jezusa?
Wspaniałe skarby z Czermna
Jak Mongołowie podbili kawał świata (subskrypcja)
Bardzo ludzki australopitek
no dobra, ale centrum cywilizacji Majów w Okresie Klasycznym nie znajdowało się wcale na „pozbawionych rzeki nizinach Jukatanu” – rozumiem, że chodzi o wapienną, krasową płytę w północnej części półwyspu, która w okresie klasycznym była raczej terenem marginalnym i prowincjalnym, choć tamtejsze miasta są całkiem stare, ale centrum kultury Majów przeniosło się tam dopiero po omawianej „zapaści”. Istotnie północ Jukatanu to teren położony w klimacie suchym, porośnięty kolczastymi zaroślami, a jedyne źródła wody stanowią cenotes, czyli studnie krasowe. Obszar Centralny – teren, gdzie cywilizacja Majów kwitła w okresie klasycznym – znajduje się u nasady półwyspu, a okolice Palenque, Piedras Negras i Yaxchilan to dorzecze Usumacinty, teren bynajmniej nie jest pozbawiony rzek, zaś roślinność zdominowana jest przez tropikalne lasy deszczowe. A już z pewnością nie są pozbawione rzek okolice Caracol czy Copan. Tymczasem wszystkie 3 badane stanowiska są właśnie z tych pozbawionych rzek terenów północnego Jukatanu, zaś Tecoh wręcz z najsuchszej, skrajnie północnej części, porośniętej kolczastymi zaroślami. Oczywiście nie zmienia to faktu, że nawet tereny będące centrum cywilizacji Majów w okresie klasycznym mogły zostać nawiedzone przez serię katastrofalnych susz i że dane paleoklimatyczne z obszarów sąsiednich mogą je w jakimś stopniu odzwierciedlać.
„wapienną, krasową płytę w północnej części półwyspu” płyta owszem wapienna jest ale krasowa nie, co najwyżej podlega krasowieniu w sensie budujące ją wapienie. Między cenotes a studnią krasową nie postawiłbym znaku równości bo akurat cenotes są szczególną odmianą lejów zapadliskowych. Są wypełnione wodą podczas gdy „zwykłe” studnie, leje nie są wypełnione wodą ponieważ, zwykle na obszarach krasowych (objętych krasem) dochodzi do drenażu wód.
sorry, oczywiście wyszedł mój paskudny brak precyzji – płyta jest skrasowiała, nie krasowa, bo to sugerowałoby krasową genezę samej płyty, a to byłaby bzdura. Oczywiście też cenotes nie są tym samym co klasyczne studnie krasowe (aweny), bo te pierwsze powstały wtórnie przez mechaniczne zapadnięcie/zawalenie się podziemnych pustek utworzonych dzięki rozpuszczaniu skał przez wodę (w tym przypadku zapadnięcie aż do poziomu wodonośnego?), zaś te drugie – są utworzone bezpośrednio dzięki rozpuszczaniu skał przez wodę. Ale dopiero dzięki @yugo dokonałem przyśpieszonej refleksji nad swoimi skrótami myślowymi :-)