Archeopteryks to jednak nie ptak

Słynny praptak był w rzeczywistości dinozaurem – przekonują chińscy badacze w swoim artykule w najnowszym Nature.

Szkielet archeopteryksa odkryty w latach 70. XIX w. w Blumenberg (Niemcy). Zdjęcie na licencji Creative Commons. Autor: Raimond Spekking/Wikipedia

Pierwsze szczątki istoty nazwanej później archeopteryksem odkryto dokładnie 150 lat temu. Bez trudu zyskały one miano pierwszego ptaka. Były to bowiem najstarsze pozostałości zwierzęcia mającego skrzydła z piórami , widełki (zrośnięte obojczyki w kształcie litery V) i wiele innych cech, które spotykano dotąd tylko u ptaków. Jednocześnie miał on jeszcze np. pysk z zębami i pazury na skrzydłach.

Swoją pozycję praptaka archeopteryks trzymał przez grubo ponad sto lat, ale pojawiało się coraz więcej skamieniałości, które podważały jego wyjątkowość. Okazało się, że widełki miało wiele dinozaurów, w tym nawet ogromny Tyrannosaurus rex. Na przełomie XX i XXI w. odkryto zaś szczątki wielu dinozaurów, które miały cechy charakterystyczne dla ptaków, w tym tworzące skrzydła pióra (np. Microraptor gui, Anchiornis huxleyi).

Pojawiało się też w ostatnich latach coraz więcej dowodów na to, że wiele dinozaurów, które od lat przedstawiano z gołą skórą, w rzeczywistości było pokryte piórami (najbardziej znanym przykładem są tutaj welociraptory).

Jednak mimo tak wielu ptasich cech zwierzęta te wciąż były bardziej gadami niż ptakami i naukowcy przydzielali je do nadrodziny deinonychozaurów. Zdaniem trójki chińskich badaczy tam też jest miejsce archeopteryksa.

Anchiornis huxleyi – wygląda jak ptak, ale to jednak dinozaur. Rysunek na licencji Creative Commons. Autor: Matt Martyniuk

W najnowszym Nature Chińczycy zaprezentowali kolejnego ptasiopodobnego dinozaura Xiaotingia zhengi. Paleontolodzy znaleźli go w chińskiej prowincji Liaoning. Zwierzę ma około 161-145 mln lat. Podobnie jak archeopteryks ma pióra i pysk z ostrymi zębami zamiast dzioba. Podobieństw do słynnego praptaka jest tak wiele, że zdaniem Chińczyków Xiaotingia zhengi to jego bliski krewniak.

Dokładna analiza kości obu tych zwierząt skłoniła badaczy z Państwa Środka do uznania, że mimo wszystko są to jednak dinozaury. Decydujące okazały się pewne cechy budowy czaszki, które nie występują u wczesnych ptaków, ale mają swoje odpowiedniki u deinonychozaurów.

Propozycja Chińczyków najprawdopodobniej spotka się z akceptacją świata nauki. Nie są oni bowiem pierwszymi paleontologami, którzy chcą wyrzucić archeopteryksa z ptasiej rodziny. Dwa lata temu podobną tezę zaprezentował w PLoS ONE zespół naukowców z USA, Chin i Niemiec.

Archeopteryks zdobył swoją wyjątkową pozycję, gdyż był pierwszym odkrytym zwierzęciem, które łączyło cechy gadów i ptaków. Znaleziska ostatnich kilkunastu lat pokazały jednak, że takich zwierząt było ponad sto milionów lat temu dużo, dużo więcej, a archeopteryks nie był niczym wyjątkowym. Był jednym z wielu przedstawicieli rodziny dinozaurów, która najprawdopodobniej dała początek ptakom.

Dzieje archeopteryksa pokazują również, jak bardzo nowe skamieniałości potrafią zmieniać naszą wiedzę. Naukowcy, którzy dawno temu uznali go za praptaka, podjęli zrozumiałą decyzję, biorąc pod uwagę informacje, jakie mieli wtedy do dyspozycji. Teraz jednak wiemy, że na świecie żyły niegdyś dinozaury z piórami i widełkami.

Xing Xu, Hailu You, Kai Du, Fenglu Han (2011) An Archaeopteryx-like theropod from China and the origin of Avialae, Nature 475, 465–470 doi:10.1038/nature10288

Tekst redakcyjny Nature.

Spodobała ci się ta informacja? Wesprzyj powstawanie serwisu i zostań subskrybentem. Bez pomocy Czytelników Archeowieści znikną. Subskrypcję możesz wykupić np. tutaj

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 6, średnia ocen: 5,50 na 6)
Loading...