Wielki budynek wczesnych rolników

Zaskakująco wielką budowlę odkryli brytyjscy archeolodzy w prehistorycznym kompleksie w południowej Jordanii zwanym przez badaczy Wadi Faynan 16.

Budynek z cegły mułowej ma 22 m na 19 m. W tamtych czasach były to niespotykane rozmiary. Wadi Faynan 16 było bowiem wykorzystywane około 11,6-10,2 tys. lat temu, gdy ludzie dopiero uczyli się uprawiać rośliny i hodować zwierzęta. Nigdzie na świecie nie było wówczas miast, a przykłady architektury, którą możemy nazwać monumentalną, da się wyliczyć na palcach jednej ręki.

Celowo napisałem, że Wadi Faynan 16 było „wykorzystywane”, gdyż zdaniem badających to stanowisko archeologów nie ma żadnych dowodów na to, że ludzie tam mieszkali. Wspomniany wielki budynek, a także ulokowane w jego pobliżu mniejsze konstrukcje, były najprawdopodobniej używane przez całą okoliczną społeczność jako miejsca spotkań, magazyny i warsztaty wytwórcze (w pozostałościach jednej budowli znaleziono sporo paciorków z zielonego kamienia). Całe stanowisko zajmuje teren o powierzchni 1 ha.

Największy budynek można przyrównać do amfiteatru. Ma bowiem półkolisty kształt, a także miejsca do siedzenia. Jedna długa ława otacza centrum budowli, a w niektórych miejscach są też pozostałości drugiej położonej wyżej niż pierwsza. Zachowały się też ślady zdobienia dolnej ławy motywem fali. Możliwe, że budowla była przynajmniej częściowo zadaszona. Archeolodzy znaleźli bowiem doły posłupowe, na których mógł się opierać dach przykrywający część pomieszczenia. Słupy te mogły jednak równie dobrze być tylko znakami totemicznymi. W budynku znajdowało się też wiele kamiennych żaren ulokowanych na specjalnych platformach.

W oparciu o interpretację Wadi Faynan 16 i innych miejsc (m.in. słynnego Göbekli Tepe) archeolodzy podejrzewają, że początków stałych ludzkich osiedli należy upatrywać w ośrodkach o charakterze społeczno-gospodarczo-ceremonialnym, w których początkowo nie mieszkano. Ludzie, którzy z nich korzystali, żyli jeszcze jak koczownicy w rozsianych po okolicy niewielkich obozowiskach i tylko czasami spotykali się w takich ośrodkach. Dopiero z czasem zaczęli budować w nich domy mieszkalne.

Z badań archeologicznych wynika, że ludzie korzystający z Wadi Faynan 16 uprawiali dziki jęczmień, pistacje i figi. Jedli również kozy, bydło i gazele. Możliwe, że niektóre z tych zwierząt już hodowali.

Najnowsze wyniki badań w Wadi Faynan 16 badacze zaprezentowali w PNAS.

Finlayson, B., Mithen, S., Najjar, M., Smith, S., Maricevic, D., Pankhurst, N., & Yeomans, L. (2011). Architecture, sedentism, and social complexity at Pre-Pottery Neolithic A WF16, Southern Jordan Proceedings of the National Academy of Sciences DOI: 10.1073/pnas.1017642108

Badania opisał też na swoich stronach internetowych magazyn Science.