Wspaniałe zabytki Kaukazu i stepów czarnomorskich wkrótce w Hrubieszowie

Piękne wyroby kaukaskich kultur z epoki brązu i wczesnego żelaza, kosztowności Sarmatów i Scytów, przedmioty osiadłych nad Morzem Czarnym Gotów – to wszystko będzie można zobaczyć na wystawie „Srebrny koń – archeologiczne skarby między Morzem Czarnym a Kaukazem“.

Tytułowy zabytek wystawy, czyli srebrna sarmacka falera z I-II w. n.e. znaleziona w Majkopie (Rosja). Falera to metalowy dysk noszony najczęściej na piersi. © Museum für Vor- und Frühgeschichte SMB, Foto: Claudia Plamp

Jest to pierwsza próba prezentacji dorobku polskich i niemieckich badań prowadzonych w XIX i na początku XX wieku na obszarach południowej Rosji i dzisiejszej Ukrainy. Do tej pory prezentowana była w Centrum Kultury Dolnej Saksonii w Bevern, następnie trafiła do prestiżowego Pergamonmuseum na berlińskiej Wyspie Muzeów, gdzie gości do 13 marca. Po tej dacie rozpoczną się przygotowania do transportu zabytków do Hrubieszowa. Otwarcie polskiej wystawy zaplanowano na 29 kwietnia.

Złoty diadem znad rzeki Tiligul na Ukrainie. I poł. V wieku n.e. Takie błyskotki nosiły alańskie i huńskie arystokratki. © Römisch-Germanisches Museum Köln, Foto: Rheinisches Bildarchiv Köln

Wśród prezentowanych eksponatów znajdą się zabytki z czasów od 1300 r. p.n.e. do 600 r. n.e. Będą to, między innymi, niezwykle cenne i efektowne: egzemplarze broni z epoki brązu, biżuteria z brązu, srebra i złota; wytwory antyczne ze szkła i z kamieni szlachetnych; rzeźby starożytne w brązie, antyczne amfory na wino, rytualne kotły do mieszania krwi z kobylim mlekiem, starożytne lustra, rekonstrukcje kurhanów, strojów sprzed 2700 lat, pancerz, hełmy z brązu oraz wiele innych nigdy dotąd niepokazywanych w Polsce. Właściwie nie ma też innej szansy zobaczenia jednego z najstarszych zabytków pisma urartyjskiego w postaci inskrypcji klinowej na paradnym hełmie bojowym z magazynów króla Urartu Argisztiego I (ok. 785/80-760 p.n.e.).

Lustro z brązu ze scytyjskiego kurhanu z miejscowości Maricyno na Ukrainie. I połowa VI w. p.n.e. © Museum für Vor- und Frühgeschichte SMB, Foto: Claudia Plamp

Wystawa będzie też wyjątkową opowieścią o wybitnych badaczach, podróżnikach i kolekcjonerach starożytności, żyjących w XIX i XX wieku. Zupełnie obce i nieznane nam zakątki Kaukazu i wybrzeża Morza Czarnego od dawna przykuwały uwagę wielu odkrywców z uwagi na niezmierzony potencjał badawczy. Pozostałości antycznych miast, tajemnicze i pobudzające wyobraźnię kurhany scytyjskich władców, zwierzęca plastyka figuralna, czy arcydzieła gockich jubilerów, to tylko niektóre z zagadnień poruszanych na ekspozycji. Wszystko w pełnej oprawie merytorycznej odnoszącej się m.in. do antycznych źródeł Herodota z Halikarnasu.

Wyroby z brązu z XIV-VIII w. p.n.e., które odkrył w Karabachu (Azerbejdżan) Waldemar Belck. © Museum für Vor- und Frühgeschichte SMB, Foto: Claudia Plamp

Wśród wielkich nazwisk pojawi się XIX-wieczna postać Rudolfa Virchowa zapalonego antropologa, etnologa i archeologa, interesujące się głównie środkowoeuropejską kulturą łużycką i Słowianami, ale także uczestnika badań Henryka Schliemanna w Troi i oraz kierownika wykopalisk na Kaukazie. Inną, niezwykle barwną postacią jest baron Johannes von Diergardt – zamknięty w sobie miłośnik starożytności, wydający rodzinny majątek na bezcenne kolekcje zabytków, prezentowanych następnie w berlińskich muzeach. Określany był najczęściej jako ,,nieznany darczyńca“. W gronie wielkich badaczy nie zabrakło oczywiście Polaków. Wystarczy choćby wskazać Godfryda Ossowskiego. Zasłynął w naukowym świecie spektakularnymi odkryciami w jednym z kurhanów arystokracji scytyjskiej z III w. przed Chr. w miejscowości Ryżanówka na dzisiejszej Ukrainie.

Kolejny, po sukcesie wystawy „Troja-sen Henryka Schliemanna”, polsko-niemiecki projekt podniesienia rangi hrubieszowskiego muzeum, realizowany jest przez Instytut Archeologii UMCS w Lublinie oraz Muzeum im. ks. St. Staszica w Hrubieszowie oraz berlińskie Museum für Vor- und Frühgeschichte, Partnerami przedsięwzięcia, od których wypożyczone zostaną dodatkowe eksponaty (prócz muzeum w Berlinie) są: Römisch-Germanisches Museum w Kolonii, Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie, Muzeum Archeologiczne w Krakowie oraz Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

Strona Muzeum im. ks. Stanisława Staszica w Hrubieszowie