Giecz kolebką Piastów?

W „Gazecie Wyborczej” ukazał się artykuł o badaniach archeologicznych, które wskazują, że Piastowie rozpoczęli budowę państwa nie od Gniezna, ale od Giecza. Obecnie jest to niewielka wioska leżąca ponad 20 kilometrów na wschód od Poznania, w której mieszka jedynie 140 osób. Gdy rodziło się państwo polskie, Giecz był jednym z najpotężniejszych grodów.

Dla osób interesujących się początkami państwa polskiego informacja ta nie jest wielkim zaskoczeniem. Już jakiś czas temu profesor Zofia Kurnatowska wskazywała na wyjątkowość Giecza. Jest to jedyny gród w ziemi gnieźnieńskiej, którego początki sięgają czasów plemiennych (czyli przed powstaniem państwa), a który zachował swoje znaczenie w pierwszych dekadach istnienia monarchii Piastów. Większość pozostałych grodów została zaś zniszczona, co uznaje się za ślady piastowskiej ekspansji. Ich miejsce zajęły nowe grody budowane przez Piastów.

Pozostałości grodu w Gieczu.
Autor: Jan Jerszyński
Zdjęcie na licencji Creative Commons Attribution ShareAlike 2.5

Wykopaliska archeologiczne w Gieczu dostarczyły wielu dowodów na to, że był to ważny gród. Archeolodzy odsłonili fundamenty palatium, a także resztki przedromańskiego kościoła zbudowanego w czasach Bolesława Chrobrego. Znaleźli też dużo broni (pozłacany szyszak, topory, miecze, groty), co pasuje do relacji Galla Anonima, że gród dostarczał Chrobremu spory kontyngent 300 pancernych i 2000 tarczowników. Jednak dla ustalenia początków państwa polskiego najważniejsze znaczenie miało odsłonięcie najstarszych warstw wału obronnego. Badania dendrochronologiczne zachowanych belek wykazały, że wał powstał w latach 60. IX wieku. Sto lat przed chrztem Polski. Umocnienia innych ważnych grodów piastowskich w tej części Wielkopolski są dużo młodsze (mapa).

Jednak Giecz ma też pewne słabości. Wspomniane przeze mnie palatium nigdy nie zostało ukończone. Nie wiemy dlaczego. Zadziwiający jest też upadek Giecza po czeskim najeździe w 1039 roku, podczas którego gród został spalony, a ludność uprowadzona. Czyżby Piastowie tak szybko zapomnieli o kolebce swego rodu i jej nie odbudowali?

Z tych też powodów Giecz nie jest jedynym wielkopolskim grodem, który wskazuje się jako piastowską kolebkę. Profesor Andrzej Buko, dyrektor Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, w książce „Archeologia Polski wczesnośredniowiecznej” sugeruje, że mógł to być Kalisz. On równiez nie został zniszczony, gdy powstawało państwo Piastów. Co więcej został rozbudowany i wzmocniony, a w czasach Mieszka i Bolesława pojawiły się wokół niego liczne nowe grody, co można uznać za wzmacnianie rodowej domeny przez zwycięskich Piastów. W Kaliszu powstał również jeden z najstarszych polskich kościołów (XI w.), a badania dendrochronologiczne wykazują, że kaliskie wały również pochodzą z drugiej połowy IX wieku.

Zainteresowanym lepszym poznaniem Giecza polecam bogatą stronę tamtejszego rezerwatu archeologicznego.

Początki państwa polskiego – najnowsze doniesienia