Polacy odkryli skarb!

Blisko 600 rzymskich monet o łącznej wadze 12,5 kg odkryli polscy archeolodzy pracujący w ruinach antycznego Ptolemais w Cyrenajce (wschodnia Libia). Monety pochodzą z II-III wieku n.e.

Skarb znaleziony przez Polaków. Fot. Miron Bogacki

– To największy skarb antycznych monet jaki odkryto w Cyrenajce – mówi mgr Piotr Jaworski, archeolog z Uniwersytetu Warszawskiego, który pracował w Ptolemais. Dotąd w Cyrenajce znaleziono zaledwie kilka niewielkich skarbów monetarnych, z których żaden nie pochodził z tego okresu.

Skarb znajdował się w pomieszczeniu przylegającym do warsztatu metalurgicznego i zdaniem Jaworskiego prawdopodobnie należał do właściciela warsztatu. 15 monet to srebrne antoniniany, reszta to bite z brązu sesterce (jeden antoninian to 8 sesterców). Najstarsze, mocno już zużyte monety, wybito za panowania cesarza Trajana (98-117). Najmłodsze – za panowania Filipa Araba (244-249). Skarb wpadł w ręce archeologów najpewniej dzięki trzęsieniu ziemi z 251 roku. Dotąd naukowcy sądzili, że zniszczenia w Ptolemais z połowy III wieku są dziełem trzęsienia z 262 roku. Jednak brak w zasypanym skarbie monet wybitych po 251 roku wskazuje, że to najpewniej wtedy wiele budowli legło w gruzach, a nie w 262.

Odkryty skarb pozwoli naszym naukowcom lepiej poznać jakie monety i w jakich proporcjach były w obiegu w Cyrenajce w połowie III w. n.e., a także jaki udział w obiegu lokalnym miały emisje z mennicy w pobliskim Kyrene (pochodziły z niej tylko dwa sesterce ze skarbu, resztę wybito w Rzymie). Zwiększy się także nasza wiedza o sile nabywczej pieniądza w Cyrenajce. Wszystkie te zagadnienia są na razie bardzo słabo poznane.

Oczyszczone monety z wizerunkiem Julii Mamei i cesarza Maksymina Traka. Fot. IAUW

Archeolodzy z Uniwersytetu Warszawskiego pod kierunkiem prof. dr. hab. Tomasza Mikockiego pracują w Ptolemais od 2001 roku. Ten sezon był jak dotąd najbogatszy w odkrycia. Oprócz skarbu archeolodzy znaleźli m.in. pozostałości 10 rzeźb, warsztat produkujący terakotowe lampki, willę i bazylikę. Najciekawszym odkryciem lat poprzednich był pełen mozaik i malowideł ściennych dom, który należał w pierwszej połowie III wieku n.e. do bogatego Rzymianina – Lucjusza Akcjusza. W trakcie sześciu sezonów wykopaliskowych polscy archeolodzy odkryli łącznie kilka tysięcy zabytków ruchomych, m.in.: ceramikę (kategoria zdecydowanie najliczniejsza), lampki (ponad 1000 egzemplarzy w całości lub fragmentach), obiekty kamienne (m.in. kilkanaście rzeźb i inskrypcje), szklane, terakotowe, kościane, metalowe i oczywiście monety (ok. 1300).

Ptolemais (obecnie Tolmeita) założył w pierwszej połowie III wieku p.n.e. jeden z władców Egiptu z helleńskiej dynastii Ptolemeuszy (Lagidów). Wchodziło ono w skład Pentapolis – związku pięciu najważniejszych miast Cyrenajki. Miało powierzchnię ok. 250 ha. Królewska fundacja zapewniała temu portowemu miastu stabilny rozwój przez blisko dwa stulecia. Sytuacja pogorszyła się po przejściu Cyrenajki pod władzę Rzymu. W opustoszałym mieście Rzymianie osiedlili nową ludność, złożoną prawdopodobnie z byłych piratów pobitych przez Pompejusza w 67 roku p.n.e. (poczytaj o kłopotach Rzymu z piratami). Dobrymi czasami dla miasta (jak i znacznej części Cesarstwa) było panowanie cesarzy z dynastii Antoninów i Sewerów. Po trzęsieniach ziemi, które dotknęły Cyrenajkę w 262 i 365 roku n.e., stosunkowo najmniej zniszczone Ptolemais przejęło od Kyrene rolę stolicy prowincji Libya Superior. W 644 roku miasto wraz z całą Cyrenajką przeszło pod władanie arabskie.

Mury antycznych budowli jeszcze teraz mają gdzieniegdzie nawet kilkanaście metrów wysokości, a widoczne na powierzchni liczne kapitele i fragmenty kolumn wyznaczają miejsca, gdzie spoczywają przykryte warstwą ziemi pałace czy świątynie. Do najlepiej zachowanych budowli antycznych należą: łuk Konstantyna, łaźnie miejskie, hellenistyczny buleuterion przebudowany na odeon, brama miejska, teatr górski, amfiteatr, stadion, tzw. bazylika zachodnia, olbrzymie podziemne cysterny i jedno z najlepiej zachowanych mauzoleów hellenistycznych.

Zainteresowanych wykopaliskami w Ptolemais odsyłam tutaj (bogaty dział fotografii!). Na pewno potrwają one jeszcze wiele lat, gdyż znaczna część antycznego miasta wygląda tak…

Fot. IAUW

…a powinna wyglądać tak:

„Willa czterech pór roku” widziana z latawca. Fot. IAUW

 Więcej zdjęć z Ptolemais.